BAL PAKETLEME PROJESİ ÖRNEĞİ

İÇİNDEKİLER

  1. YÖNETİCİ ÖZETİ. 1
  2. PROJENİN TANIMI VE KAPSAMI. 4

3.PAZAR ARAŞTIRMASI VE STRATEJİSİ. 5

3.1. Talep Analizi ve Pazar. 5

3.2. Pazarlama Yaklaşımı, Satış Tahmini ve Pazarlama Bütçesi 10

  1. HAMMADDE ETÜDÜ.. 12
  2. YER SEÇİMİ VE ÇEVRESEL ETKİLERİ. 15
  3. TEKNİK ETÜDLER VE MÜHENDİSLİK.. 16

6.1. Kapasite Seçimi ve Üretim Programının Hazırlanması 16

6.2. Teknoloji Seçimi 16

6.3. Makine ve Donanımın Belirlenmesi 16

6.4. İnşaat İşleri 18

  1. ORGANİZASYON VE İNSAN KAYNAKLARI. 19

Organizasyon Şeması. 19

  1. YATIRIM TUTARI. 20

8.1. Arsa. 20

8.2. Sabit Yatırım.. 20

8.3 İşletme Sermayesi 21

  1. İŞLETME GİDERLERİ VE GELİRLERİ. 22

9.1. İşletme Giderleri 22

9.2. İşletme Gelirleri 23

  1. UYGULAMA PROGRAMI. 25
  2. MALİ ANALİZ.. 26

11.1.Hesaplamalarda Kullanılan  Varsayımlar. 26

11.2.Projenin  Yararlanacağı  Yatırım Teşvikleri 26

11.3. Projenin  Finansmanı ve Finansal  Analiz. 27

11.4. Nakit Akım Tabloları ve Ticari Karlılık Göstergeleri 27

  1. EKONOMİK ANALİZ.. 31
  2. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME.. 33

MALİ ANALİZ TABLOLARI. 35

EK-1: YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI VE KALKINMADA ÖNCELİKLİ YÖRELERE SAĞLANAN DİĞER DESTEKLER

 

1. YÖNETİCİ ÖZETİ

1.1. PROJENİN TANITILMASI

1.1.1. PROJENİN ADI                     :ARICILIK  (ÜRETİM VE PAKETLEME)

            1.1.2. KURULUŞ YERİ                   :BİNGÖL  İLİ

            1.1.3. KAPASİTESİ                         :285 Ton/Yıl Paketlenmiş Bal

1.1.4. TOPLAM YATIRIM TUTARI

-Sabit Yatırım                                                : 432 Bin $

-İşletme Sermayesi                                        : 149 Bin $

-Yatırım Dönemi Faizleri                              :   10 Bin $

-Toplam                                                         : 591 Bin $

1.1.5. ÖNGÖRÜLEN FİNANSMAN KAYNAKLARI

                                               Toplam Yatırım Oranı (%)                Bin $

-Öz Kaynak                            % 40                           236

-Yabancı Kaynak                   %  60                          355

-Toplam                                  %  100                        591

            1.1.6. YATIRIM SÜRESİ                                                   :1 Yıl

            1.1.7. FAYDALI ÖMRÜ                                                    :20 Yıl

1.1.8. PROJENİN TAM KAPASİTEDE YILLIK

-İşletme Gelirleri                                                       : 1.368 Bin $

-İşletme Giderleri                                                      : 1.095 Bin $

-Brüt Nakit Farkı                                                       :   273  Bin $

            1.1.9.YILLAR İTİBARIYLA KAPASİTE KULLANIM ORANLARI (%)

KKO/YILLAR                      1.YIL             2.YIL             3.YIL +

Ekonomik                                 70                     80                    90

1.2. DEĞERLENDİRME SONUÇLARI

1.2.1. MALİ DEĞERLENDİRME

1.2.1.1. BORÇ ÖDEME GÜCÜ

YILLAR                                            :  1.YIL  2.YIL   3.YIL   4.YIL  5.YIL                   Borç Ödeme Gücü                           :    1,9       1,1       1,5       2,6       5,5

1.2.1.2. BAŞA BAŞ NOKTASI KKO                 : % 32

1.2.1.3. GERİ ÖDEME SÜRESİ (Yıl)                 : 3,55

1.2.1.4. NET BUGÜNKÜ DEĞER (% 10)          : 1,051 Bin $

1.2.1.5. İÇ KARLILIK ORANI                           : % 47

1.2.2. EKONOMİK DEĞERLENDİRME

1.2.2.1. KATMA DEĞER ETKİSİ

1.2.2.1.1. İskonto Edilmiş Toplam Katma Değer

– Brüt                                                 :  2.548 Bin $

– Net                                                   :  2.355 Bin $

1.2.2.1.2. Hasıla /Sermaye Oranı (Toplam Proje)

-Brüt Katma Değere Göre     : 4,3

-Net Katma Değere Göre       : 4,0

1.2.2.1.3. Hasıla /Sermaye Oranı (Yıllık Ort.)

-Brüt Katma Değere Göre     : % 22

-Net Katma Değere Göre       : % 20

1.2.2.2. İSTİHDAM VE İSTİHDAM ETKİSİ (TAM KAPASİTE)

-İstihdam                                           :  12 Kişi

-İstihdam Etkisi                                 :  49 Bin $

1.3. SONUÇ

Bingöl arıcılık entegre (üretim ve paketleme) projesi yapılan analizler neticesinde teknik, mali ve ekonomik açıdan yapılabilir bulunmuştur. Yerel hammadde kaynaklarını katma değeri daha yüksek olacak şekilde değerlendirmeye yönelik olan proje yöre insanları için istihdam ve gelir artışı sağlayacaktır.Teknik olarak karmaşık bir yapıya sahip olmayan projede en önemli unsur, etkin bir organizasyon ve pazarlama stratejisi uygulanmasıdır.

2. PROJENİN TANIMI VE KAPSAMI

Doğu Anadolu Bölgesi tarım sektörü ağırlıklı bir yapıya sahiptir. Tarım sektörü içinde ise; hayvancılık alt sektörü en ağırlıklı ekonomik faaliyet alanı olarak ortaya çıkmaktadır. Ancak, uzun vadede Bölge’nin kalkınması ve diğer bölgeler ile gelir farklılığının makul sınırlara çekilmesi Bölge’de imalat sanayiinin gelişimi ile mümkün olacaktır. İmalat sanayiinin gelişmesi ise Bölge’nin sahip olduğu hammadde kaynaklarının değerlendirilmesi ile mümkün olacaktır. Özel sektör öncülüğünde, kamunun sağlayacağı teşvikler de değerlendirilerek, sürdürülebilir bir imalat sanayiinin oluşması Bölge’nin mukayeseli avantajlarının iyi kullanılmasına bağlıdır.

Bu kapsamda değerlendirilmesi ve katma değeri yüksek ürünlere doğru geliştirilmesi gereken alanların başında, hayvancılık ve hayvancılıkla ilgili olarak ortaya çıkan çeşitli hammadde kaynakları gelmektedir.  Bunlar arasında arıcılık faaliyetleri ve bal üretimi de bulunmaktadır.

Bingöl ili nüfus yoğunluğu düşük, büyük şehirlere göç veren ve gelir düzeyi Türkiye ortalamasının oldukça altında bir yerleşim merkezidir. DAP kapsamında potansiyeli değerlendirilmeye çalışılan ilde mevcut bal üretimi standardize edilerek gıda sektörü kapsamında kaliteli balın paketlenmiş halde pazarlanması planlanmıştır. Bingöl ilinde  kurulacak bir entegre arıcılık (üretim ve paketleme) tesisi ile yörenin bu hammadde kaynağının değerlendirilmesi mümkün olacaktır. Yöre istihdamına ve gelir düzeyine katkıda bulunacak olan proje, Bölge ihtiyaçlarının yerinden karşılanması konusunda da etkili olacaktır.

Bingöl ilinde yapılması planlanan bal paketleme tesisi, tamamen yurtiçi piyasaya yönelik olarak faaliyet gösterecektir. Bunun yanı sıra sektörde üretim tamamiyle Bölge’de üretilecek bal miktarına bağımlı olarak yapılacağından söz konusu tesiste toplam giderlerinin yüzde 7 oranında bir pazarlama maliyeti oluşacağı öngörülmüştür.                      

Fizibilite  kapsamında yapılması planlanan tesiste, Bölge’nin bal üretim potansiyeli ve seçilmiş olan makine teçhizata bağlı olarak tam kapasitede yılda 300 gün üzerinden 300.000 kg. bal % 5 oranında bir kayıpla, 285.000 kg. paketlenmiş bal üretilecektir. Tesiste peynir ve benzeri ürünlerin paketlenmesi de yapılabilir.

3.PAZAR ARAŞTIRMASI VE STRATEJİSİ

3.1. Talep Analizi ve Pazar

  1. Sektörün ve Ürünün Tanımı

Armonize Sistem Nomanklatörü esas alınarak hazırlanmış Gümrük Tarife Cetvelinde bal üretimi, aşağıda belirtilen GTİP numaralarında düzenlenmiştir.

GTİP NO

04.09.00          Tabii Bal

0409.00.11      Petek Bal

0409.00.12      Süzme Bal

  1. Bal Arzı

Arıcılıkta ülkemizin gelmiş olduğu noktayı görebilmek için 1933 yılındaki değerleri 1997 yılındaki değerler ile karşılaştırmak gerekmektedir. Bununla ilgili olarak Türkiye’de ki kovan sayısı, bal ve bal üretimine ilişkin bilgiler aşağıdaki Tablo 3.1’de verilmiştir.

Tablo 3.1: Türkiye Kovan Sayısı, Bal ve Balmumu Üretim Miktarları

YILLAR KOVAN SAYISI BAL (TON) BAL MUMU (TON)
1933 946.000 4.206 393
1996 3.965.000 62.950 3.235
1997 4.002.302 63.319 3.753

Kaynak:Türkiye İstatistik Yıllığı

Tablo 3.1’den de görüldüğü gibi; 1933 yılındaki 946.000 kovan sayısı 64 sene içerisinde 4,2 kat artarak, 4.002.302 adede yükseldiği görülmektedir. Bu artışa bağlı olarak bal üretimi yaklaşık 15 kat artarken, bal mumu üretimi ise 9,5 katlık bir artış göstermiştir.

Arıcılık açısından daha iyi meraların da etkisiyle Erzurum, Kars, Erzincan, Bingöl, Gümüşhane ve Malatya illeri önemli potansiyele sahiptir. Ülkemizdeki mevcut kovanların % 14,5’i temsil eden 581.573 adet kovan Doğu Anadolu Bölgesi’nde bulunmakta ve 7.801 ton bal üretilmektedir. Bölgede kovan başına düşen bal miktarı 13,4 kg. olup, ülke ortalaması 15,8 kg.’dan biraz düşüktür. Türkiye geneli ve DAP Bölgesi kapsamındaki illere ilişkin arıcılık ve bal üretim miktarları aşağıda Tablo 3.2’de verilmektedir.

Tablo 3.2: DAP Kapsamındaki İllerde Arıcılık ve Üretim Miktarları (Ton)

İller 1991 1997
Kovan Sayısı Bal Üretimi Balmumu Üretimi Kovan Sayısı Bal Üretimi Balmumu Üretimi
Ağrı 2.322 70 0 2.725 95 0
Ardahan 0 0 0 24.400 416 19
Bayburt 10.200 217 10 24.340 110 2
Bingöl 27.022 505 10 38.885 673 0
Bitlis 37.430 867 35 29.000 198 21
Elazığ 21.917 388 15 42.032 509 16
Erzincan 68.547 1.117 58 79.434 1.325 75
Erzurum 87.083 1.481 76 74.631 760 71
Gümüşhane 32.750 1.105 31 39.320 815 94
Hakkari 14.860 214 8 45.040 185 2
Iğdır 0 0 0 7.149 142 0
Kars* 92.209 2.059 105 45.186 795 36
Malatya 52.150 689 33 71.560 719 19
Muş 6.495 188 0 17.585 343 3
Tunceli 24.936 432 8 25.461 484 14
Van 9.170 130 8 14.825 232 9
Bölge 487.091 9.462 397 581.573 7.801 381
Türkiye 3.428.442 54.655 2.863 4.002.302 63.319 3.753
Bölge/Türkiye 14,21 17,31 13,87 14,53 12,32 10,15

Kaynak: D.İ.E. Tarımsal Yapı ve Üretim 1991 ve Tarımsal Yapı 1997

* Kars ili 1991’de Ardahan ve Iğdır’ı da içermektedir.

Bölgede 1991 yılında 9.462 ton olan bal üretimi, % 17,5 oranında gerileyerek, 1997 yılında 7.801 tona düşmüştür. Aynı yıllar içinde ülke genelinde bal üretimi % 15,8 artarak, 1991 yılında 54.655 tondan 1997 yılında 63.319 tona yükselmiştir. 1997 yılı itibarıyla Bölge bal üretiminin toplam ülke üretimi içindeki payı % 12,32’dir.

Arıcılık ve dolayısıyla bal üretimi mevsim şartları ile direkt ilişkili olup, gerek Bölge’de 1991 yılına göre 1997 yılında görülen düşüş ve gerekse 1997 yılı içerisinde Bölge’de kovan başına bal üretiminin Türkiye üretimine göre düşük olması, 1997 yılı iklim şartları ile izah edilebilir. Nitekim 1996 yılı itibarıyla kovan başına bal verimi Bölge’de 15,6 kg, Türkiye genelinde ise 15,8 kg olup, birbirine çok yakındır.

Bölge’de bal üretimi en yüksek olan iller sırası ile Erzincan, Gümüşhane, Kars, Erzurum  ve Malatya’dır. Bölge illerinde kovan başına bal verimi 4,1 kg. ile 34,8 kg. arasında değişmekte olup, Bölge ortalaması 13,4 kg’dır. Bal verimi en yüksek olan iller ise sırası ile Ağrı, Erzincan , Iğdır, Muş  ve Tunceli’dir.

Bölgede 1991-1997 yılları arasındaki bal üretiminde görülen azalmaya paralel olarak bal mumu üretimi de azalma göstermiştir. Bal mumu üretimi,  % 6,6 azalarak 408 tondan 381 tona düşmüştür. Ülke genelinde ise bal mumu üretimi  % 31 oranında artarak 2.863 ton’dan 3.753 ton’a yükselmiştir. Bölgede üretilen bal mumunun Türkiye toplamı içindeki payı ise % 14,3’den  % 10,2’ye düşmüştür.

Bölge genelinde süzme bala nazaran çerçeveli bala talep daha fazla olmakta, neticede üretilen bal çerçeveli olarak pazarlanmaktadır. Bu sebeple Bölge bal üretimi ile balmumu üretimi arasında paralellik bulunmamakta, dolayısıyla balmumu üretiminin Türkiye üretimi içindeki payı, bal üretimindeki payına göre daha düşük gerçekleşmektedir.

Ancak mera şartlarının uygun oluşu ve bitki kompozisyonun sağladığı avantajlar Bölge’de geliştirilebilecek bir sektör olarak görülmektedir. Arıcılık açısından Bölge iklimi bir sorun yaratmadığı gibi, bazı illerde çok üstün nitelikli bitki kompozisyonları ile meralar bu alanda önemli bir potansiyel oluşturmaktadır.

  1. İlin Genel Karekteristik Özellikleri

Fizibilitenin gerçekleştirileceği Bingöl İli, Doğu Anadolu Bölgesi’nin Yukarı Fırat bölümünde yer almaktadır. Bingöl, doğuda Muş, kuzeyde Erzincan ve Erzurum, batıda Tunceli ve Elazığ, güneyde ise Diyarbakır ili ile komşudur. Murat ırmağı vadisi ve çevredeki küçük düzlükler dışında hemen hemen hiç engebesiz alanı bulunmayan il topraklarının geniş bir bölümü lav örtüsü ile kaplıdır.

Bingöl ili karasal iklim koşullarının egemen olduğu bir Bölge’de yer almaktadır. Denizden yüksekliğinin fazla oluşu nedeniyle hava sıcaklığının düşük olduğu ilde, kış mevsimi oldukça soğuk ve sert geçmektedir. Yaz ve sonbahar dönemleri kuraktır. İlde mevsimlere göre düzenli bir dağılım göstermeyen yağışlar, çoğunlukla kış ve ilkbahar aylarında görülür. Orman bakımından da Doğu Anadolu Bölgesi’nin en zengin illerinden biri olan Bingöl ilinin yaklaşık % 14’ü ormanlarla kaplıdır. Kimi yerde seyrek kimi yerde yoğun bir görünümde olan meşe ormanları ile ardıç ağaçları da bulunmaktadır. Karasal iklim özelliklerinin egemen olduğu kesimlerde de meşe koruları yaygındır. Bingöl ili toprakları çayırlık bakımından da oldukça zengindir. Alp otlakları ya da çayırları denilen ve genelde dağlık alanlarda bulunan bu ot türleri kar örtüsü altında kalsa bile tüm yıl boyunca yeşil kalabilmektedir. Oldukça gür olan bu çayırlar, derinliği az olan topraklar üzerinde gelişir. İl topraklarındaki bitki örtüsünün büyük bir bölümünü bu tür çayırlar oluşturmaktadır.

Bingöl ili Doğu Anadolu Bölgesi’nde doğu-batı yönünde uzanan ana karayolunun üzerindedir. Bu karayolu batıda Malatya ve Elazığ’dan gelerek Bingöl’e ulaşır ve doğuda Van Gölü’nü güney kıyılarını izleyerek İran sınırına ulaşır.

Bingöl ili 8.125 km².’lik yüzölçümü ile ülke topraklarının % 1,06’sını kaplamaktadır. 1990 genel nüfus sayımına göre il nüfusu 250.966 olup, kilometrekare başına  31 kişi düşmektedir. İl iktisadi faal nüfusunun % 79,61 gibi büyük bir çoğunluğu tarım sektöründe istihdam edilmektedir. Bu oran Türkiye genelinde % 53,7 ve Doğu Anadolu Bölgesi’nde de % 71,93 düzeyindedir. Tarım sektöründe çalışan sayısı 85.848 olup, bunun % 55’ini kadınlar oluşturmaktadır. İmalat sanayiinde çalışan nüfusun toplam istihdam içindeki payı Türkiye genelinde % 11,9 ve Doğu Anadolu Bölgesi’nde ise % 3,49 iken, Bingöl ilinde % 1,79 gibi oldukça düşük bir düzeydedir.

Bingöl ili topraklarının % 76’sı kültüre elverişli olup bunun ancak % 9’unda bitkisel üretim yapılabilmektedir. Toprakların % 28’i ormanlarla kaplı olan Bingöl ilinde çayır ve meralar da % 53 oranında bir paya sahiptir. Ekili alanların toplam il alanı içindeki payı bakımından Bingöl, diğer iller arasında en alt sıralarda yer almaktadır. Ülkemizin başlıca hayvancılık bölgesi olan Doğu Anadolu Bölgesi’nin ortasında yer alan Bingöl’de, Bingöl Dağları ve Şerafettin Dağları üzerindeki geniş yaylalar hayvancılığa çok uygundur.

Hayvancılık eskiden beri il ekonomisinin önde gelen ekonomik faaliyetlerinden biri olmuştur. İlde sanayi kuruluşlarının yok denebilecek bir düzeyde bulunması, ticaretin çok sınırlı oluşu ve il toprakları üzerinde çayır ve meraların payının fazlalığı gibi faktörlerin etkisi ile hayvancılık, il ekonomisi içinde ön plana çıkmıştır. İl hayvan varlığı içerisinde ağırlık küçükbaş hayvanlarda bulunmaktadır. Küçük baş hayvan yetiştiriciliğinde, koyundan sonra önem kazanan diğer bir hayvan grubu ise kıl keçisidir.

Yöredeki hayvan varlığının iyileştirilerek verimin artırılmasına yönelik olarak Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı’nca bir takım projeler uygulanmaktadır. Uygulama dönemi 1990-1996 yılları olan bu proje kapsamında 52 milyon dolarlık bir harcama yapılmıştır. Projenin amacına ulaşabilmesi için sürenin uzatılması gerektiği ifade edilmiştir. Bunun dışında yumurta tavukçuluğu, büyükbaş hayvan yetiştiriciliği ve arıcılık ilde önem kazanan diğer hayvancılık faaliyetleri olarak sırlanmaktadır. Bingöl ilindeki 1985-1996 yıllarına ilişkin kovan sayısı ve bal üretimi aşağıdaki Tablo 3.3’de verilmektedir.

Tablo 3.3: Bingöl İli Kovan Sayısı ve Bal Üretim Miktarları (Ton)

ÜRÜN ADI 1985 1990 1995 1996
KOVAN SAYISI 25.039 25.921 33.460 36.145
Eski Tip 892 870 355 420
Yeni Tip 24.147 25.051 33.105 35.725
  1993 1994 1995 1996
BAL 507 509 549 420

 

Tablodan da görüldüğü gibi on yıllık periyot da kovan sayısı toplamı 25.,039 adetten yüzde 44’lük artışla 36.145 adete ulaşmıştır. Kovan sayılarının artmasına ve yenilenmesinin yanı sıra 1993 –1996 yılları arasında bal üretimi ortalama 500 ton olmuş, 1996 yılında ise il kapsamında bal üretimi 420 ton olarak gerçekleşmiştir.

  1. Sektöre İlişkin İleriye Yönelik Beklentiler

Türkiye’nin Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki illerde, Karadeniz Bölgesi dahil olmak üzere arıcılık yaygın olarak yapılmaktadır. Bölge’deki illerin coğrafi konumları  gereği, üreticiler gezginci ve sabit olarak arıcılık yapılmaktadır.

Arıcılar üretmiş oldukları saf balı piyasada çok ucuz fiyatlarla satılan sahte bal karşısında pazarlamakta oldukça güçlük çekmektedirler. Özellikle petekli balı kendileri pazarlama yoluna gitmektedirler. Dış satıma yönelik kalite kontrol ve sınıflandırma yapılamamaktadır. Birkaç bölge dışında ülkemizde yöreler itibarıyla bal çeşitleri yeteri kadar tanıtılamamıştır.

Arıcılık, ülke genelinde belirli standartlarda ve tesislere yönelik üretim yapılmadığı için, bu sektöre kaynak aktarımı çok düşük düzeylerde kalmaktadır. Üretici kesim bu tür imkanlardan faydalanamaması nedeniyle, ancak kendi imkanları ile üretime devam edebilmektedir.

Bunun yanı sıra arazilerin bazı bölgelerde kıt ve engebeli olması sebebiyle arıcılar konaklama sorunu ile karşı karşıya kalabilmektedir. Bu durum arıcıları göçebe arıcılığa zorlamaktadır. Konaklama yapılan bölgelerde ise köklü idari çözümlere ihtiyaç bulunmaktadır.

3.2. Pazarlama Yaklaşımı, Satış Tahmini ve Pazarlama Bütçesi

  1. Pazarın ve Ürün Gruplarının Belirginleştirilmesi

Fizibilite  kapsamında yapılması planlanan tesiste, Bölge’nin bal üretim potansiyeli ve seçilmiş olan makine teçhizata bağlı olarak tam kapasitede yılda 300 gün üzerinden 300.000 kg bal paketlenerek % 5 oranında bir kayıpla 285.000 kg paketlenmiş bal üretilecektir. Tesiste peynir ve benzeri ürünlerin paketlemesi de yapılabilir.

  1. Pazarlama Stratejileri

Arı ürünlerinin pazarlanmasında Bölge’nin bazı illerinde örneğin (Van Köy-Tür) broyler yetiştiriciliğindeki yapıya benzer bir yapılanma gözlenmektedir. Ancak başta bal olmak üzere diğer ürünler örgütsüz olarak direkt tüketiciye satılmakta veya bakkal , market ve tüccarlar aracılığı ile pazarlamaktadır. Bu durumda sektörde esas kazancı aracılar sağlamaktadır.

Arıcılıkta en önemli girdiler kovan ve ana arı olarak bilinmektedir. Bu girdilerin daha ekonomik olarak temini ve arıcılıktaki en önemli dar boğaz olan pazarlama probleminin çözüme kavuşturulması için üretici birlikleri teşvik edilerek kurulmalıdır. Hayvancılığı iyileştirme fonu ve diğer kredilerin kullanımında birlik mensuplarına öncelik tanınmalıdır.

  1. Ürün Satış Fiyatı ve Satış Programı

Bingöl ve civar illerdeki arıcılık potansiyeli ve pazarlama imkanları dikkate alındığında ilde kurulması planlanan bal paketleme tesisinde, üretilecek olan ürünün ambalajlı satış fiyatı  4,80 $/kg  olarak hesaplanmıştır.

Bal üretimi; Türkiye’deki ve özellikle bölgesel pazarın mevcut durumu ve sektörde önümüzdeki yıllardaki beklentiler dikkate alınarak fizibilitenin  üretime geçtiği ilk yıl % 70, ikinci yıl % 80 ve takip eden yıllarda % 90 kapasite kullanım oranları ile çalışacağı öngörülmüştür.

  1. Pazarlama Bütçesi

Bingöl ilinde yapılması planlanan bal paketleme tesisinin tamamen yurt içi piyasaya yönelik olarak faaliyet gösterecektir. Bunun yanı sıra sektörde üretim tamamiyle Bölge’de üretilecek bal miktarına bağımlı olarak yapılacağından söz konusu tesiste toplam giderlerinin yüzde 1 oranında bir pazarlama maliyeti oluşacağı öngörülmüştür.                      

4. HAMMADDE ETÜDÜ

Hammaddeler

Tesiste kullanılacak olan ana ve tek hammadde baldır. Balın temin fiyatı                   3,00 $/kg.’dır. Gerektiğinde çevre illerden hammadde temini yoluna gidilebilecektir. Tesis peynir gibi diğer ürünlerin paketlenmesi amacıyla da kullanılabilir.

Seçilen makine teçhizata bağlı olarak paketlenebilecek olan bal miktarı            300.000 kg.’dır. Üretim sırasında yaklaşık olarak % 5 oranında kayıp meydana gelmektedir. Sonuç olarak 285.000 kg. paketlenmiş bal piyasaya verilecektir.

Bal ile ilgili bazı bilgiler aşağıda verilmiştir.

  • Bal çok zengin ve faydalı bir besindir.
  • En çok aranan ve makbul olan bal Anzer balıdır.
  • Doğu Anadolu Bölgesi’nde en kaliteli bal Erzincan, Erzurum, Bitlis ve Bingöl yaylalarında üretilir.
  • Bal alırken gözeneklerin sırlı olması gerekir.
  • Normal bal rengi kırmızı-kahverengi arasıdır. Beyaz renkli bal makbul değildir. Siyahımsı bal vitamini en bol olanıdır.

Arı Çeşitleri

Ana Arı          :Her kovanda bir adet olur, devamlı olarak yumurta yapar.

İşçi Arı           :Kovan içinde çalışan işçi arılar, kovan içinin ve çevresinin temizliği, ana arının hizmeti, kovanın korunması ve balmumu yapımı gibi işleri görürler.

Taşıyıcı Arı    :Bal getirenler, nektar ve polen getirenler şeklinde gruplara ayrılırlar.

Bir kovanda ortalama olarak 40.000 arı olması gereklidir. Arı sütü ile beslenen ana arının ömrü 6-7 yıldır. Normalde bir arının ömrü 8 haftadır. Arıların uyumaları ömürlerinden sayılmaz.

Normal bir kovandan 20-60 kg arasında bal alınır. Arıcılık sabit ve gezici olarak iki şekilde yapılır. Gezgin arıcılık daha faydalıdır.

Balda Yapılabilecek Hileler

  • Arıya pekmez (incir pekmezi) yedirirler.
  • Şeker verirler.

Kaliteli Balın Anlaşılması

  • Sabit kalem balın sızmasına sürüldüğü zaman boyasını vermezse bal kalitelidir.
  • Bir su bardağı soğuk suya balın sızmasından bir damla damlatıldığında erimeden olduğu gibi bardağın dibine çökerse bal kalitelidir.
  • Bal peteğinden bir parça keserek altına ateş tutulduğunda kömürleşmeden eriyip akarsa o bal kalitelidir. Kömürleşme olursa o bal şekerlidir.
  • Porselen bir tabağa bir damla sızma bal konularak güneşe bırakıldığında sertleşirse bal şekerlidir.
  • Bal ağıza alındığında boğaza doğru giderken tatlılaşırsa kalitelidir. Tatlılık gittikçe azalırsa bal şekerlidir.

Bal Üretim Araçları

  • Kovan : 10 çerçevedir. İlaveli kovanlardaki çerçeve sayısı 20’dir.
  • Körük : Duman veya ilaç vermek için kullanılır. Arı dumanda uysallaşır ve saldırmaz.
  • Eldiven ve maske : Arıdan korunmak için kullanılır.
  • El demiri : Çerçeveleri çıkarmak için kullanılır.
  • Tarak : Dalakların (üzerinde bal olan çerçeve) üzerini çizmek için kullanılır.
  • Ana kafesi : Ana arıyı kovana alıştırmak için kullanılır.
  • Fırça : Kovanı temizlemek için kullanılır (uzun ve dik).
  • Tuzak : Eşek arılarını yakalamak için kullanılır.

Yardımcı Maddeler

Üretim sırasında yardımcı madde olarak yalnızca ambalaj malzemesi kullanılacaktır. Ambalaj malzemesi için tam kapasitede toplam 30.000 $’lık gider olacaktır.

İşletme Malzemesi

İşletme malzemeleri için ise yıllık olarak 5.000 $’lık bir harcama olacağı kabul edilmiştir.

Elektrik Giderleri

Tesisin kurulu gücü 100 kW.’tır. Günde ortalama 12 saat elektrik kullanılacağı hesabı ile tam kapasitede elektrik gideri;

100 kW x 12 h/gün x 300 gün/yıl x 0,8 x 0,06 $/kWh = 17.280 $’dır.

Yakıt Tüketimi

Isınma amaçlı kullanılan toplam yakıt miktarı yılda 18 ton’dur. Buna göre tam kapasitedeki yakıt gideri;

18 ton/yıl x 320 $/ton = 5.760 $’dır.

Su Tüketimi

Temizlik ve kullanım amaçlı su tüketimi yılda 1.500 m³ dolayında olacaktır. Buna göre yıllık su gideri;

1.500 m3/yıl x 0,1 $/m³ = 150 $/yıl’dır.

5. YER SEÇİMİ VE ÇEVRESEL ETKİLERİ

Tesisin kuruluş yeri olarak Bingöl ili tercih edilmiştir. Bingöl ilinin tercih edilmesinde bal üretimi ve paketleme konusunda ihtiyaç duyulan uygun doğal ortamın ve bilgi birikiminin  ilde yeterince mevcut olması etkili olmuştur. Ayrıca, doğu-batı ve kuzey-güney ulaşım arterleri üzerinde yer alan Bingöl ili, çevre illerden hammadde temini ve pazarlama konularında avantajlı bir coğrafi konuma sahiptir.

Kurulacak tesis talebe bağlı olarak çevre illerden de hammadde temin ederek işleme imkanına sahiptir.

Bal üretimi ve paketleme tesisi çevresel olarak olumsuz etkiler meydana getiren bir proje olmayıp, cari ÇED mevzuatı çerçevesinde ÇED veya Ön ÇED Raporu hazırlanmasına gerek yoktur.

6. TEKNİK ETÜDLER VE MÜHENDİSLİK

6.1. Kapasite Seçimi ve Üretim Programının Hazırlanması

Kapasite

Tesiste, seçilmiş olan makine teçhizata bağlı olarak tam kapasitede yılda 300 gün üzerinden 300.000 kg bal paketlenerek % 5 oranında bir kayıpla 285.000 kg paketlenmiş bal üretilecektir. Paketlenmiş balın satış fiyatı 4,80 $/kg.’dır. Tesiste peynir ve benzeri ürünlerin paketlenmesi de yapılabilir.

Tesis işletmeye geçtiği andan itibaren % 100 teknik KKO ile çalışacaktır.

6.2. Teknoloji Seçimi

Üreticiden ve diğer bölgelerden alınan bal tartılarak paketlenmek üzere ön depoya konulur.

Paketlenecek ballar çeşitlerine göre ayrıldıktan sonra paketlenir ve piyasaya verilmek üzere mamul deposuna kaldırılır.

6.3. Makine ve Donanımın Belirlenmesi

Üretim için gerekli olan yerli makine ve teçhizatlar aşağıdaki tabloda verilmiştir. İthal makine teçhizat alımı olmayacaktır.

Akım Şeması ve Madde Balansı

 Yerli Makine Ve Teçhizat Listesi

Sıra Makine Adı Adet Tutar ($)
1 Dolum makinası 2 20.650
2 Paketleme makinası 1 19.500
3 Vakum ambalaj makinası 1 9.000
4 Shrink ambalaj makinası 1 3.000
5 Kompresör 2 2.000
6 Elektrik panosu 1 250
7 Isı Santrali (komple) 1 13.600
8 Trafo (komple) 1 10.000
9 Forklift 1 19.000
10 Teçhizatlar   3.000
  TOPLAM   100.000

Toplam makina teçhizat gideri 100.000 $’dır.

6.4. İnşaat İşleri

Ana fabrika binası olarak; 15 m. x 50 m. = 750 m2 kapalı  alanı  olan  bir  inşaat gereklidir. Bu alan içinde paketleme bölümü, soğuk hava deposu ve sevk deposu bulunmaktadır. Yardımcı tesisler ve idare binası için 250 m2 büyüklüğünde bir alan yeterli olacaktır. 2000 yılı birim fiyatları ile inşaat maliyeti; (Amerikan dolarına çevrilmiştir.)

Fabrika Binası Maliyeti                          : 750 m2 x 220-$/m2 = 165.000 $

Ek – İdari ve Sosyal Bina Maliyeti         : 250 m2 x  90 -$/m2 = 22.500 $

Toplam Bina Maliyeti                                        :  187.500 $

Arazi düzenlemesi olarak; topoğrafik durumun gerektirdiği kazı ve dolgu işleri, istinat duvarı yapımı, drenaj sistemi, otopark yapımı, şantiye tesisi ve servis yolları gibi. işleri kapsamaktadır. Bu işler için toplam 12.500 $ öngörülmüştür.

Toplam inşaat giderleri 200.000 $ olarak hesaplanmıştır.

7. ORGANİZASYON VE İNSAN KAYNAKLARI

Öngörülen tesiste toplam 12 kişi çalışacaktır. Personel dağılımı aşağıdaki tabloda verilmiştir.

GÖREV ADET
Genel Müdür 1
Muhasebe ve Pazarlama Md. 1
İşletme Müdürü 1
Memur 3
Kalifiye İşçi 3
İşçi 2
Diğer 1
Toplam 12

 Organizasyon Şeması

8. YATIRIM TUTARI

8.1. Arsa

Tesis için öngörülen 3.000 m2’lik arsa için 25.000 $ ayrılmıştır.

8.2. Sabit Yatırım

Etüt ve Proje Giderleri

Etüt ve proje giderleri için 5.000 $ öngörülmüştür.

İnşaat İşleri

Toplam inşaat gideri 200.000 $’dır.

Makine ve Teçhizat Giderleri:

Toplam makine teçhizat gideri 100.000 $’dır.

Navlun ve Sigorta Giderleri

Yurt içi taşıma sigorta gideri olarak yerli makine teçhizat bedelleri toplamının % 2’si olan 2.000 $ öngörülmüştür.

İthalat ve Gümrükleme Giderleri

İthal makine teçhizat alımı öngörülmediğinden ithalat ve gümrükleme gideri olmayacaktır.

Montaj Giderleri

Montaj gideri olarak makine teçhizat bedelleri toplamının %5’i düşünülmüştür. Bu tutar 5.000 $’dır.

Taşıt ve Demirbaş Giderleri

Birer adet binek otosu, kamyon ve kamyonet için 60.000 $ olmak üzere, taşıt ve demirbaşlar için toplam 60.000 $ harcanacağı kabul edilmiştir.

İşletmeye Alma Giderleri

İşletmeye alma gideri olarak 5.000 $ öngörülmüştür.

Genel Giderler

Genel gider harcaması olarak bu kaleme kadar yapılan sabit yatırım harcamalarının % 3’ü kadar olacağı varsayılmıştır.

Beklenebilecek Farklar (Fiziki Artışlar)

Unutulan kalemler ve çıkabilecek diğer harcamalar için sabit yatırım tutarının yaklaşık % 5’i oranında öngörülmüştür.

8.3 İşletme Sermayesi

İşletme sermayesi ihtiyacına ilişkin tablo Mali Analiz Bölümünde Tablo 2’de verilmiştir.

Tablo : Yatırım Tablosu (Bin $)

Yatırım Kalemleri Yatırım  Dönemi
I.  Arsa 25
II. Sabit Yatırım 407
  a) Etüt-proje giderleri 5
  b) Arazi düzenlemesi 0
  c) İnşaat işleri 200
  d) Makine teçhizat ve araçlar 160
  e) Taşıma, sigorta, gümrük ve montaj giderleri 7
  f)  Genel giderler 11
  g) Fiziki beklenmeyen giderler (% 3)            19
  h) İşletmeye alma gideri (% 5)              5
III. Yatırım dönemi faiz giderleri 10
IV. İşletme sermayesi 149
Toplam Yatırım 591

 

9. İŞLETME GİDERLERİ VE GELİRLERİ

9.1. İşletme Giderleri

Hammaddeler

Tam kapasitede hammadde olarak kullanılacak olan bal gideri;

300.000 kg x 3.00 $/kg = 900.000 $’dır

Yardımcı Maddeler

Tam kapasitede yardımcı madde olarak kullanılacak olan ambalaj malzemesi gideri toplam 30.000 $’dır.

İşletme Malzemesi

Tam kapasitede işletme malzemeleri için yıllık olarak 5.000 $’lık bir harcama olacağı kabul edilmiştir.

Elektrik Giderleri

Tam kapasitede elektrik gideri 288.000 kWh x 0,06 $/kWh = 17.280 $’dır.

Yakıt Tüketimi

Tam kapasitedeki yakıt gideri 18 ton x 320 $/ton = 5.760 $’dır.

Su Tüketimi

Tam kapasitede su gideri 1.500 m3 x 0,1 $/m3 = 150 $’dır.

İşçilik ve Personel Giderleri

Tam kapasitede çalışacak olan 12 kişi için 75.000 $’lık işçilik ve personel gideri yapılacaktır.

Bakım Onarım Giderleri

Bakım onarım için inşaat ve makine yatırımının % 3’ü kadar yıllık gider öngörülmüştür. Bu tutar yaklaşık 9.000 $’dır.

Genel Giderler

Bu kaleme kadar olan giderlerin toplamının % 2’si olan 21.244 $ genel gider harcaması öngörülmüştür.

Beklenebilecek Farklar

Bu kaleme kadar olan giderlerin toplamının % 2’si olan 21.669 $ beklenebilecek farklar harcaması öngörülmüştür.

Amortisman Giderleri

Amortisman giderleri, vergi usul kanunu gereğince binalar için maksimum % 4, makine teçhizat için % 20’dir. Hesaplamalarda inşaat işleri için maksimum oran, makine teçhizat için % 10 ve diğer giderler için % 20 amortisman oranı seçilmiştir. İlgili tablo mali analiz bölümünde yer almaktadır.

Satış Giderleri

Tam kapasitede işletme dönemi giderlerinin % 1’i kadar satış gideri olacağı kabul edilmiştir.

Tam kapasitede ve KKO’larına göre işletme dönemi giderleri Mali Analiz Bölümünde Tablo 7 ve Tablo 8’de verilmiştir.

9.2. İşletme Gelirleri

Tam Kapasitede İşletme Gelirleri Tablosu ($)

Mamulun Cinsi Satış Miktarı Birim Fiyatı Tutarı ($)
İç Piyasa          
Paketlenmiş Bal 285.000 Kg 4,80 $/Kg 1.368.000
İç Satış Toplamı         1.368.000
Toplam İşletme Geliri         1.368.000

KKO’na Göre Yıllar İtibarıyla İşletme Gelirleri Tablosu

YILLAR
1 Yıl 2 Yıl 3 Yıl
KKO %
70 80 90
İŞLETME GELİRLERİ
957.600 1.094.400 1.231.200

10. UYGULAMA PROGRAMI

Yatırımın 1 yılda tamamlanması öngörülmüştür. 3’er aylık dilimler halinde yatırımın ana kalemler itibarıyla uygulama programı aşağıda verilmiştir.

 

Yatırım Kalemleri 1. üç ay 2. üç ay 3. üç ay 4. üç ay
Arsa Temini                        
Etüt Proje                        
İnşaat                        
Makine Teçhizat                        
Montaj                        
Deneme Üretimi                        

11. MALİ ANALİZ

11.1.Hesaplamalarda Kullanılan  Varsayımlar

  1. Tüm hesaplamalar, 2000 yılı fiyatları sabit alınarak $ cinsinden yapılmıştır.
  2. KKO oranları 1. yıl için % 70, 2. yıl için % 80, 3. yıl ve müteakip yıllar için % 90 olacağı varsayılmıştır.
  3. Makine teçhizat için alınan fiyat teklifi $ olarak alınmıştır.
  4. Net Bugünkü Değer (NBD) hesaplamalarında indirgeme oranı % 10 olarak alınmıştır.
  5. Ürün ve hammadde fiyatlarının projenin ekonomik ömrü süresince reel olarak aynı kalacağı varsayılmıştır.
  6. Projenin ekonomik ömrü 20 yıl alınmıştır.
  7. Yıllık sermaye hasıla oranı, projenin yıllık katma değer getirisini göstermek üzere toplam oran 20 yıla bölünerek elde edilmiştir.

11.2.Projenin  Yararlanacağı  Yatırım Teşvikleri

Yatırımlarında Devlet Yardımları ve Yatırımları Teşvik Fonu Esasları Hakkında Kararın Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (98/1)’in 27. maddesine göre Kalkınmada Öncelikli Yörelerde uygulanan destek unsurlarından yararlandırılmaktadır.

Yararlandırılabilecek destek unsurları :

  • Gümrük vergisi ve toplu konut fonu istisnası,
  • Yatırım indirimi,
  • KDV istisnası,
  • Enerji Desteği.

4325 sayılı kanun kapsamında sağlanan, gelir vergisi stopaj muafiyeti, arazi tahsisi ve işveren SSK primlerinin devlet tarafından ödenmesine yönelik teşvikler süreli olduğu için (2005 yılına kadar) dikkate alınmamıştır. Ayrıca enerji kullanımı yoğun olmadığı için elektrik fiyatlarında sağlanan indirim de dikkate alınmamıştır.

11.3. Projenin  Finansmanı ve Finansal  Analiz

Proje için gerekli sabit yatırım ve işletme sermayesi tutarları toplamının % 40’ının öz kaynaklardan, % 60’ının da orta ve uzun vadeli yapancı kaynaklardan sağlanacağı varsayılmıştır. Bu durumda işe başlarken firmanın 237 bin $ öz kaynak ihtiyacı vardır. Projenin finansmanı için öngörülen yabancı kaynak miktarının 206 bin $’ı yatırım ve 149 bin $’ı işletme kredisi olmak üzere toplam 355 bin $’dır. Ticari kredi olarak sağlanacak olan her iki tür kredi için de faiz oranı % 10 olarak alınmıştır. Kredilere ilişkin vade ve diğer bilgiler finansman tablosunda yer almaktadır (Tablo 3, 4).

11.4. Nakit Akım Tabloları ve Ticari Karlılık Göstergeleri

Ticari karlılık göstergelerinin tespitinde Dünya Bankası ve UNİDO’nun kullandığı İç Karlılık Oranı (İKO) ve Net Bugünkü Değer (NBD) kriterlerinin hesaplanması esas alınmıştır. Benzer şekilde nakit akım tablolarının hazırlanmasında aynı yaklaşımlar kullanılmıştır. Hesaplanan değerler ürün fiyatları ve kapasite kullanım oranlarının değişebileceği dikkate alınarak duyarlılık analizine tabi tutulmuştur. Yapılan analiz kapsamında oluşturulan tablolar ve yapılan hesaplamalar aşağıdaki tablolarda verilmektedir.

Diğer taraftan ek kriterler olarak projenin Geri Ödeme Süresi, Borç Ödeme Gücü ve BBN Kapasite Kullanım Oranı da hesaplanmıştır.

  1. Yatırım Tablosu (Tablo-1)
  2. İşletme Sermayesi Tablosu (Tablo-2)
  3. Finansman Tablosu (Tablo-3,4)
  4. Kredi İtfa Tablosu (Tablo-5,6)
  5. İşletme Giderleri Tablosu (Tablo-7,8)
  6. İşletme Gelirleri Tablosu (Tablo-9)
  7. Vergi ve Amortisman Tablosu (Tablo-10,11)
  8. Kar-Zarar Tablosu (Tablo-12)
  9. Nakit Akım Tablosu (Tablo-13)
  10. Duyarlılık Analizi Tablosu (Tablo-14,15)

Analizlerde kullanılan ticari karlılık göstergeleri aşağıda açıklandığı şekilde hesaplanmıştır.

Net Bugünkü Değer  ( NBD )

Proje analizinde en çok kullanılan yöntemlerden biri olan Net Bugünkü Değer (NBD) yöntemi bir projenin ekonomik ömrü boyunca sağlayacağı net nakit girişlerinin ve yatırım giderlerinin belli bir indirgeme oranı (sermayenin alternatif maliyeti) ile bugüne indirgenmesi sonucu bulunan değerdir. Bir projenin bu yönteme göre kabul edilebilmesi için net bugünkü değerin sıfıra eşit veya büyük olması gerekmektedir.

Bir projeye ait NBD şu formülle hesaplanır:

 

Formülasyonda CFt t dönemindeki nakit akımı değerini, i iskonto oranını, n projenin ekonomik ömrünü, t ise nakit akımın ait olduğu yılı göstermektedir.

İç Karlılık Oranı ( İKO )

 

İKO, projenin toplam ekonomik ömrü süresince sağladığı nakit girişleri ile yatırım için yapılan nakit çıkışlarını birbirine eşitleyen iskonto oranıdır. Dolayısıyla İKO, projenin karlılık yüzdesinin ne olduğunu verir. İKO’nun bulunması için NBD sıfıra eşitlenir ve i değeri hesaplanır. Aşağıdaki formülde m yatırım süresini, n işletme süresini, CFt işletme süresince oluşan net nakit akımını It ise yıllar itibarıyla yatırım tutarını göstermektedir. Eşitliği sağlayan r değeri İKO’dur.

Geri Ödeme Süresi (İndirgenmiş Nakit Akıma Göre)

Geri ödeme süresi projenin yatırım tutarlarının ne kadar sürede karşılanacağının ölçüsünü vermektedir. Aşağıdaki formül yardımıyla hesaplanmaktadır. Eşitliği sağlayan p değeri geri ödeme süresidir.

Formüldeki;

CFt      =  t  yılındaki  net nakit akım,

It          =  t yılındaki yatırım tutarı,

m         =  yatırım dönemi,

p          =  geri ödeme süresi,

i           =  indirgeme oranıdır.

 

Borç Ödeme Gücü

Borç Ödeme Gücü, proje finansmanında yabancı kaynak kullanılması durumunda, projenin faaliyet döneminde söz konusu yabancı kaynağa ait faiz ve borç ana parasını geri ödeyebilme gücünü göstermektedir. Hesaplama aşağıdaki formül yardımıyla yapılmaktadır. Bulunan değerler her bir yıla ait değer olduğu için paranın zaman değerinin hesaplara katılması gerekmemektedir.

BÖG = [Nakit Girişleri-(Nakit Çıkışları – Anapara ve Faiz Ödemeleri)] /  [Anapara ve Faiz Ödemeleri]

 

Başa Baş Noktası Hesabı

Başa baş noktası analizi, işletmenin gelirleri ile sabit ve değişken maliyetleri arasındaki ilişkinin analiz edilmesi işlemidir. Bu şekilde işletmenin kurulması gereken minimum kapasite belirlenir ve karlılığın sabit ve değişken giderlere duyarlılığı görülebilir.

Başa baş noktası aşağıdaki formül yardımıyla hesaplanır.

BBN = [Sabit Maliyetler] / [Birim Ürün Fiyatı – Birim Değişken Maliyet]

Bu formülden bulunan başa baş noktası üretim miktarıdır. Yüzde değer ise tam kapasite üretim miktarına bölünerek bulunur.

Diğer taraftan başa baş noktası bulunurken amortisman ve faiz ödemeleri dahil edilerek veya hariç tutularak hesaplama yapılması mümkündür. Bu çalışmada amortisman dahil edilmiş, ancak faiz ödemeleri hariç tutulmuştur.

Duyarlılık Analizi

Duyarlılık analizi birim satış fiyatı, satış tutarı, ana girdi maliyetleri, projenin termini veya indirgeme oranı gibi bir değişkende olabilecek olası değişmelerin, diğerleri sabit kalmak kaydıyla, analize esas alınan ölçüt (net bugünkü değer, iç karlılık oranı, geri ödeme süresi, katma değer etkisi,  kara geçiş analizi vb. herhangi bir ölçüt) üzerindeki etkisini görebilmek için yapılır.

Bu çalışmada karlılığı etkileyen en önemli kalemler; ürün satış fiyatları ve kapasite kullanım oranı, ana karlılık göstergeleri NBD ve İKO olduğu için bunların değişim senaryolarına göre duyarlılık analizi yapılmıştır.

12. EKONOMİK ANALİZ

Projenin ekonomik analizi yapılırken basitleştirilmiş Katma Değer Analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu analizin basit olarak adlandırılmasının nedeni proje kalemleri yerli ve yabancı diye ayrılarak ulusal katma değerler hesaplanmamıştır. Net Katma Değer hesabında net kar, vergiler, faiz giderleri ve işçilik giderleri toplanarak proje için toplam katma değer elde edilmiştir. Bu değere amortisman eklenerek brüt katma değer bulunmuştur.

Yukarıdaki yöntemle elde edilen değerler % 10 iskonto oranı ile indirgenerek net ve brüt indirgenmiş katma değerler bulunmuştur. Elde edilen bu değerlerin yatırım tutarına bölünmesiyle projenin ekonomik ömrü boyunca sağladığı toplam “hasıla/sermaye” oranı bulunmuştur. Bu değer projenin ekonomik ömrüne bölünerek projenin sağladığı yıllık karlılık oranı ekonomik açıdan elde edilmiştir.

Diğer taraftan bir gösterge olmak üzere projenin istihdam etkisi de hesaplanmıştır. Yapılan hesaplamalarda herhangi bir şekilde fiyat düzeltmelerine (gölge fiyatlar) gidilmeyip piyasa fiyatları kullanılmıştır.

Katma Değer Analizi Tablosu (Tablo-16)

Ekonomik analizlerde kullanılan göstergeler aşağıdaki şekilde hesaplanmıştır.

Katma Değer Analizi

Bir proje ile yaratılan katma değer, projede kullanılan faktörlerin getirisidir. Bu değerin hesaplanmasında toplam nakit girişlerinden hammadde veya ara madde kaynak maliyetleri çıkarılarak bulunabilir. Ancak yaygın hesaplama metodu üretim girdilerinin aldıkları payların toplanması şeklindedir. Dolayısıyla katma değer;

Net Katma Değer = Net Kar + Vergiler + Faiz Ödemeleri + İşçilik ücretleri

formülüyle hesaplanmaktadır. Brüt katma değer hesabında ise yukarıda verilen formüle amortismanlar dahil edilmektedir.

Projenin yarattığı toplam katma değer hesaplanırken, projenin ekonomik ömrü süresince yukarıda verilen kalemler yıllar itibarıyla belirlenmekte ve seçilen iskonto oranıyla indirgenerek bugünkü değeri bulunmaktadır. Bulunan bu değerin indirgenmiş yatırım tutarına bölünmesi ile ise, birim sermaye başına yaratılan katma değer bulunmaktadır.

İstihdam Etkisi

Projenin hayata geçirilmesi ile yaratılan istihdam, özellikle işsizliğin yüksek olduğu bölge ve ülkelerde yatırım kararının alınmasında önemli bir göstergedir. Çalışma kapsamında bulunan istihdam etkisi göstergesi aşağıdaki formül yardımıyla bulunmuştur.

İstihdam Etkisi = Toplam Yatırım Tutarı / Toplam İstihdam

Bu formül proje kapsamında bir kişinin istihdamı için ne kadar yatırım yapılması gerektiğini vermektedir. Bulunan değer sektör ve ülke ortalamasıyla karşılaştırıldığında projenin istihdam etkisi daha net görülebilmektedir.

13. SONUÇ  VE  DEĞERLENDİRME

Bu proje, bal üretiminde önemli bir İl olan Bingöl’de bir entegre bal üretim ve paketleme tesisi kurularak bal ürünlerinin tüketiciye belli standartlarda ve katma değeri yüksek bir şekilde ulaştırılması hedeflenmiştir.

Teknik olarak karmaşık bir sürece dayanmayan projenin işletme safhasındaki başarısı büyük oranda pazarlama organizasyonuna bağlı olacaktır. Bu nedenle organizasyon şemasında pazarlama konusu ayrı bir birim olarak tasarlanmıştır.

İl için istihdam ve gelir sağlayacak olan proje, bal dışında ilde üretilen diğer hayvan ürünlerinin paketlenerek pazarlanması konusunda da örnek teşkil edebilecek bir yatırımdır. Doğrudan istihdam dışında özellikle bal üreticileri açısından önemli bir olumlu dışsal etki oluşturacak olan proje yatırım maliyeti itibarıyla da çok yüksek bir meblağ oluşturmamaktadır.

Proje ticari açıdan (tesisi kuran firma açısından) incelendiğinde, % 10 indirgeme oranından hesaplandığında projenin Net Bugünkü Değeri (NBD) 1.051 bin $ olarak elde edilmektedir. Projenin yıllık bazda sağladığı İç Karlılık Oranı (İKO) ise % 47 olarak bulunmaktadır. Her iki göstergede projenin oldukça karlı bir yatırım olduğunu göstermektedir. Diğer taraftan projenin geri ödeme süresi 3,55 yıl gibi makul bir süredir. Finansman maliyetleri hariç amortisman dahil olarak hesaplanan başa baş noktası KKO % 32 olup,  bu durumda projede düşünülen kapasite kullanım oranlarının öngörülenden düşük gerçekleşmesi durumunda bile proje karlı bir işletme olarak ayakta kalabilecektir.

Ayrıca, projenin öz kaynaklarla gerçekleştirilememesi durumunda ihtiyaç duyulan borçlanmanın da kolaylıkla yapılabileceği görülmektedir. Bunun göstergesi ise Borç Ödeme Gücüdür. Bu değer 1’in altına hiç düşmemektedir.

Her ne kadar raporda sabit fiyatlar kullanılmış ve KKO olabildiğince gerçekçi olarak belirlenmeye çalışılmış ise de, 20 yıl gibi uzun bir süre içerisinde neler olabileceğini bugünden kestirmek mümkün olamamaktadır. Bu sebeple, fiyatlarda ve KKO da aşağı veya yukarı dalgalanma olabileceği dikkate alınarak NBD ve İKO’nın bu dalgalanmalardan nasıl etkileneceğinin belirlenmesi amacıyla duyarlılık analizi yapılmıştır. Yapılan analiz sonucunda tam KKO % 45’e kadar düşse veya fiyatlar % 88’e kadar inse bile proje % 10 iskonto oranı ile karlı bölgede kalmaktadır.

Projeye ülke ekonomisi açısından bakıldığında ise gerek yarattığı katma değer ve gerekse istihdam ettiği işgücü bakımından yapılabilir bir proje olarak ortaya çıkmaktadır. Projenin yarattığı indirgenmiş net katma değeri 2.355 bin $ ve ekonomik ömrü süresince yatırılan birim sermayenin 4 kat getiri sağladığı görülmektedir.

Sonuç olarak; proje için yapılan talep ve teknik etüt analizleri olumlu çıkmakta, karlılık hesaplama sonuçları ise, gerek ticari gerekse ekonomik açıdan projenin yapılabilir olduğunu göstermektedir. Doğrudan istihdam ve gelir etkisinin yanı sıra yöredeki bal üreticileri için son derece önemli dışsal etkiler sağlayacak olan proje DAP kapsamında ortaya konan hedefler doğrultusunda uygun bir alternatif oluşturmaktadır.

MALİ ANALİZ TABLOLARI

Tablo-1: Yatırım Tablosu

Tablo-2: İşletme Sermayesi Tablosu

Tablo-3: Finansman Kaynakları Tablosu

Tablo-4: Finansman Tablosu

Tablo-5: Yatırım Kredi İtfa Tablosu

Tablo-6: İşletme Kredi İtfa Tablosu

Tablo-7: Faaliyet Giderleri Tablosu

Tablo-8: İşletme Giderleri Tablosu

Tablo-9: İşletme Gelirleri Tablosu

Tablo-10: Amortisman Hesabı Tablosu

Tablo-11: Vergi Hesabı Tablosu

Tablo-12: Kar-Zarar Tablosu

Tablo-13: Nakit Akım Tablosu

Tablo-14: İKO Duyarlılık Analizi Tablosu

Tablo-15: NBD Duyarlılık Analizi Tablosu

Tablo-16: Katma Değer Analizi Tablosu

 

Ziraialet
Ziraialet hakkında 238 makale
Yasin DEMİRBOĞA Ziraat Mühendisi

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*